سفير افغانستان در تهران از برنامه هاي بازسازي مي گويد:

براي گسترش پيوندهاي اقتصادي دو كشور ، آگاهي از ديدگاه هاي سياسي و نگرش مقامات سياسي دو كشور مرز نخستين ضروريات است. براي معرفي بازار افغانستان و آگاهي از شرايط و نيازهاي آن گفتگو را با آقاي احمد مشاهد سفير افغانستان در ايران آغاز كرديم. ايشان نگرش هاي موجود درباره گسترش پيوندهاي دو كشور را كاملا" مثبت ارزيابي كرده اند.

طبيعتا" اولين موضوع مرتبط با افغانستان، مساله امنيت آن است. با توجه به ارتباط تنگاتنگي كه بين امنيت و سرمايه گذاري وجود دارد، لطفا" توضيح دهيد كه وضعيت كنوني امنيت و ثبات در افغانستان چگونه است و چشم انداز آينده آن را چگونه مي بينيد؟

- افغانستان كشوري است كه 23 سال بحران و جنگ را پشت سر گذاشته و طبيعي است با كشوري كه 23 سال آسوده زندگي كرده وضعيت متفاوتي دارد. اما در عين حال با ايجاد اداره موقت و داير شدن لويي جرگه و آغاز به كار دولت انتقالي، توسعه امنيت و ثبات در افغانستان را بسيار موفق و قابل ملاحظه مي دانيم. فعلا" در افغانستان بيش از 99 درصد استان ها و محلات از امنيت و ثبات قابل اعتمادي برخوردار هستند. راه ها و شاهراه ها مشكل عمده اي ندارند و حمل و نقل اموال تجار و امكانات اقتصادي كه به افغانستان منتقل مي شود، تقريبا" زير پوشش جبهه امنيتي است و ما يقين داريم با توجهي كه جامعه جهاني به اين موضوع دارد و عنايتي كه مسئولين و مردم افغانستان در احياي امنيت و ثبات در كشور به خرج داده اند هر روز شاهد ثبات بيشتري خواهيم بود.

بد نيست در اين جا به اين نكته اشاره كنم كه گاهي مطبوعات در بزرگ نمايي بعضي از مشكلات امنيتي در افغانستان زياده روي مي كنند، در حالي كه ممكن است چنين مسائلي در كشورهاي ديگر هم وجود داشته باشد و چه بسا جدي تر و حادتر هم باشد. ما از اين مساله متأسف هستيم و اميدواريم كه رسانه هاي تبليغاتي در كشورهاي منطقه و همسايه، اين قضيه را جدي تر ببينند و كوشش كنند كه واقعيت هاي افغانستان را آن چنان كه هست، منعكس كنند. ما در تماس هايي كه با شركت هاي توليدي و خدماتي جمهوري اسلامي ايران داشتيم، متوجه نگراني هاي آنها شديم اما خوشبختانه وقتي اين افراد موفق به انجام سفر به افغانستان مي شوند در بازگشت، روحيه بهتري دارند، چون به وجود امنيت در كشور ما پي مي برند. اين موضوع باعث شده كه تعداد زيادي از تجار و سرمايه گذاران به سرمايه گذاري و توسعه تجارت در افغانستان علاقمند شوند. يقين داريم كه فرداي افغانستان فرداي روشن و مطمئن تري خواهد بود.

موضوع ديگر اين است كه بازسازي در چنين حجم وسيعي به قوانين و مقررات ثابت و در عين حال شفاف و روشن احتياج دارد، در اين مورد چه اقدامي انجام شده است؟

- مسئولين و مقامات ذيربط در افغانستان به اين موضوع توجه جدي دارند و شاهد اين مدعا تصويب قانون جديد سرمايه گذاري است كه به تازگي انجام شده است. در اين قانون تسهيلات زيادي مد نظر قرار گرفته و تقريبا" از يك سرمايه گذار خارجي به اندازه يك سرمايه گذار افغاني حمايت شده و زمينه-ها و بسترهاي مناسب كاري آماده شده است. دولت افغانستان تا جايي كه مقدور باشد از سرمايه گذاران و تجار خارجي حمايت خواهد كرد.

س: آقاي مشاهد! قانون جديدي كه به آن اشاره كرديد چه مزيت هايي دارد؟

- از جمله تسهيلاتي كه براي سرمايه گذاران در نظر گرفته شده ، معافيت كلان مالياتي است. ضمنا" در اين قانون آماده سازي زمين و مكان براي احداث كارخانه و شركت در نظر گرفته شده است. حمايت-هاي بانكي و بيمه اي از مزاياي ديگر اين قانون است. اميدواريم كه با توسعه خدمات و امكانات بانكي و بيمه اي در افغانستان از اقدامات سرمايه گذاران به طور گسترده حمايت شود.

آيا سيستم بانكي افغانستان مشكلي براي سرمايه گذاري خارجي ندارد؟

- هنوز خدمات بانكي افغانستان تا آن حد توسعه نيافته كه بتواند در يك پوشش كلان، از همه علاقمندان به سرمايه گذاري حمايت كند، اما اميدوار هستيم از طريق همكاري جامعه جهاني، بانك توسعه آسيايي، بانك اسلامي و ديگر مراجع مرتبط با امور بانكي بزودي چنين تسهيلاتي فراهم شود.

س: ثبت شركت به چه صورت است؟

- هر كس كه علاقمند باشد - چه در زمينه خدمات، توليدي و چه در زمينه بازرگاني – و يا حتي ميتواند بصورت مستقل عمل نموده و شركت خود را به ثبت برساند، و يا مي تواند با طرف هاي افغاني به صورت مشترك عمل كند. در حال حاضر بيش از دو هزار و چند صد شركت خصوصي در افغانستان به ثبت رسيده كه تعداد زيادي از آنها كار خود را شروع كرده اند و تعداد ديگري هم در حال آماده سازي هستند. طبق آماري كه اخيرا" به دست ما رسيده، در 45 سال گذشته تعداد 2045 شركت در افغانستان به ثبت رسيده بود، در حالي كه تنها در عرض يك سال گذشته ما با ثبت 2050 شركت روبرو بوده ايم، يعني آمار ثبت شركت در سال گذشته كمي بيشتر از تمام طول 45 سال قبل بوده است.

س: نزديك به يك سال از مطرح شدن بحث بازسازي افغانستان مي گذرد. لطفاٌ بفرماييد تاكنون چه اقدامات مهمي در اين زمينه انجام شده است؟

- بازسازي در افغانستان از دو منظر قابل بحث است:

يكي از منظر خود افغان هاست، به عبارت بهتر در يك سال گذشته افغاني هايي كه در داخل يا خارج افغانستان زندگي مي كنند، با شتاب قابل ملاحظه اي براي بازسازي افغانستان تلاش كرده اند. ايجاد زمينه هاي شغلي فراوان، بالا رفتن نرخ دستمزد كارگر و چيزهاي ديگري كه عملا" قابل مشاهده است، بيانگر مشاركت چشمگير افغان ها در بازسازي افغانستان است. از جنبه كمك هاي خارجي جهت بازسازي افغانستان نيز (كه ساختار كلي آن ويران شده و در تمام زمينه ها از جمله آموزش، بهداشت، فرهنگ، اقتصاد و... نيازمند اعاده مجدد مديريت و زير ساخت هاست) اقدامات موثري انجام گرفته و عملا" تعدادي از كشورها به سهمي كه وعده داده بودند، عمل كرده اند، از جمله ايران به عنوان نمونه احداث راه دو غارون - هرات را در دست انجام دارد و تا به حال 60 درصد از كار آن را نيز انجام داده كه يك پروژه بزرگ و حياتي است. ايجاد پل ميلك و همكاري با موسسات آموزشي و آموزش عالي افغانستان نيز از سوي ايران پيگيري مي شود. كشورهاي ديگر هم خدماتي داشته اند، از جمله بازسازي راه هاي كابل - قندهار (كه يك پروژه 180 ميليون دلاري است) راه كابل - قندوز - حيرتان - مزار شريف كه اميدواريم در پايان زمستان، تكميل شود و همچنين مسير كابل - تورخم كه مراحل ساخت آن آغاز شده است.

البته قسمتي از كمك هايي كه به افغانستان رسيده، خدمات ضروري و نيازهاي غذايي است كه از طريق موسسات غير دولتي انجام مي شود و اگر چه پاسخگوي نيازهاي مردم افغانستان نيست اما در عين حال قدم مهم و اوليه اي جهت تعديل زندگي در افغانستان محسوب مي شود. در مجموع ، سمت گيري جامعه جهاني تا آن اندازه كه بازسازي افغانستان ايجاب مي كند، نبوده ولي براي رفع مشكلات قدم هايي بلند و اساسي برداشته شده است.

س: جناب آقاي مشاهد! كشورهاي مختلفي در كنفرانس توكيو به كمك مالي واقتصادي در بازسازي افغانستان متعهد شدند. استقبال اين كشورها تا اين مرحله چگونه بوده وتا چه ميزان به تعهدات خود عمل كرده اند؟  

- اگر چه اين كشورها تاكنون نتوانسته اند آن گونه كه انتظار مردم افغانستان بوده و يا دامنه خسارت و ويرانيها در افغانستان ايجاب مي نمايد در بازسازي افغانستان وارد عمل شوند، ولي همين كه چنين همگامي با افغانستان وجود دارد، ما را اميدوار مي كند تا با فراهم شدن زمينه انجام پروژه هاي كشورهاي مختلف در افغانستان در سال آينده، مشاركت و سمت گيري كشورها نسبت به اين قضيه نيزافزايش يابد. از جمله كشورهايي كه در بازسازي افغانستان خوب درخشيده اند، جمهوري اسلامي ايران، هند، چين، ژاپن و كشورهاي اروپايي هستند. البته خاطر نشان كنم يكي از دلايل اين كه كشورها مطابق انتظار وارد عمل نشدند، مسائل و مراحل دست و پاگير اداري و همچنين زمان بر بودن مديريت و راه اندازي پروژه ها بوده است.

س: ايران در بازسازي افغانستان چه جايگاهي دارد؟

- ايران به عنوان يك همسايه مسلمان، كشوري است كه با افغانستان از پيشينه خوبي از نظر مناسبات برخوردار بوده است: ايران در دوران جهاد و مقاومت، به خوبي از اين حركت حمايت كرد و خوشبختانه در دوران بازسازي هم علاقمندي و هم سمت گيري مناسبي داشته است. ايران و ايراني در افغانستان نسبت به ديگر كشورها موقعيت بهتري دارند، هم از نظر هماهنگي هايي كه وجود دارد و هم به لحاظ رواني چرا كه از گذشته علائق خاصي بين دو ملت وجود داشته است. يك ايراني در افغانستان به عنوان بيگانه شناخته نمي شود و همين طور يك افغاني هم در ايران، بيگانه نيست. نزديكي ايران و افغانستان در مجموع فرصت هاي خوبي فراهم آورده كه ايران در بازار افغانستان بدرخشد.

س: ايران تا به حال چه پروژه هايي را در افغانستان انجام داده است؟

- همان طور كه گفته شد، ايران تا به حال پروژه احداث راه دو غارون - هرات، پل ميلك و برق رساني به شهر هرات را شروع كرده است. تعدادي از وزارتخانه ها مانند وزارت بهداشت و همچنين ستاد مبارزه با مواد مخدر سفري به افغانستان داشتند و تفاهم نامه هايي براي حل مشكلات افغانستان امضاء كرده اند. علاوه بر اين، مي توان به اهدا و كمك لوازم درسي و آموزشي به وزارت آموزش و پرورش افغانستان اشاره كرد. در مجموع خدمات و كمك هاي ارائه شده از سوي ايران به افغانستان تا به حال قابل ملاحظه بوده و اميدواريم در آينده گسترش يابد.

همان طور كه مي دانيد چندي قبل دكتر عبدالله وزير خارجه به همراه وزير دارايي افغانستان سفري به ايران داشتند. يكي از اهداف اين سفر اولويت بندي پروژه هاي بازسازي درافغانستان بود كه بعد از تفاهم با مراجع ذيربط ايران يعني وزارت امور خارجه و وزارت دارايي، اولويت هاي كمك ايران به افغانستان مشخص و تفاهم نامه هايي در همين مورد امضا شد. اين توافقات در مورد 50 پروژه مختلف بود كه قرار شد به نسبت اولويت كارهاي مربوط به انجام آنها شروع شود.

س: بخش خصوصي ايران در بازسازي افغانستان چه جايگاهي دارد و تاكنون عملكرد اين بخش چگونه بوده است؟

- زمينه هاي مختلفي براي حضور بخش خصوصي جمهوري اسلامي ايران در بازسازي افغانستان وجود دارد و تا بحال تعداد زيادي از شركتهاي خصوصي به سفارت مراجعه كرده و از طريق سفارت به مراجع ذيربط در افغانستان معرفي شده اند. حتي تعدادي از آنها سفري به افغانستان داشتند و مطالعات مقدماتي خود را انجام داده و فعاليت خود را آغاز كرده اند. در مجموع در بخش خصوصي تمايل زيادي براي فعاليت در افغانستان وجود دارد كه ما اميدوار هستيم با توسعه امنيت و بالا رفتن باور و اطمينان، اين علاقه مندي بيشتر شود.

س: يكي ديگر از مسائل مطرح، محور ترانزيت كالا است. در حال حاضر مهم ترين محور عبور كالا در افغانستان كدام است و خود شما به كدام يك بيشتر اهميت مي دهيد؟

- طبق اطلاعات و آماري كه ما در اختيار داريم، بيشترين صدور كالا به افغانستان از محور اسلام قلعه بوده است. مسير زرنج - دلارآم - قندهار، محور جلال آباد و سرانجام مسير حيرتان به ترتيب در اولويت هاي بعدي قرار دارند.

خاطر نشان كنم با روي كار آمدن آقاي كاظمي وزير تجارت، تعرفه هاي گمركي تا حد زيادي تعديل شده و توافقاتي بين دو كشور ايران و افغانستان در مورد مسايل ترانزيتي صورت گرفته است، اميدوار هستيم با فعال شدن بندر چابهار كه محور جديد و كوتاه تري است، صدور و ورود كالا به افغانستان رشد بيشتري پيدا كند. با تفاهم نامه ترانزيتي كه بين ايران، هندوستان و افغانستان امضا شد فعاليت تجار سهولت بيشتري خواهد يافت. علاوه بر اين، كشور هندوستان هم تعهد كرده كه مسير زرنج- دلارام را كه فعلاٌ مشكلاتي دارد، احيا و بازسازي كند. در عين حال بر اساس توافقي كه بين ايران و هند صورت گرفته اميدوار هستيم از طريق چابهار، شبكه عمومي راه آهن افغانستان به خط راه آهن جمهوري اسلامي ايران وصل شود.

س: اين محوري كه شما به آن اشاره كرديد از كدام مسيرها عبور مي كند؟

- اين مسير از چابهار به زابل و از آن جا به زرنج، دلارام و سپس كابل مي رود و از كابل هم مي-تواند به شمال افغانستان و از آن جا به آسياي ميانه متصل شود.

س: آيا اين مسير براي شما اولويت دارد؟

- اين مسير هم براي افغانستان و هم براي كشورهاي ديگر اهميت ويژه اي دارد. در گذشته، ترانزيت كشور افغانستان از مسير دريا منحصر به بندر كراچي بود، در حالي كه با فعال شدن بندر چابهار تجارت افغانستان از حالت انحصاري و تك قطبي نجات پيدا مي كند و در عين حال فرصت خوبي براي كشور هندوستان فراهم مي شود تا با فراغت در بازار افغانستان و آسياي ميانه فعاليت كند.

در مورد احداث راه آهن چه اقداماتي انجام گرفته است؟

- در اين مورد وزارت راه افغانستان تا به حال مطالعاتي انجام داده است. در سفري هم كه خالق فضل به ايران داشت از راه آهن سنگان بازديد به عمل آمد و در مورد اتصال راه آهن ايران به هرات بحث شد و ما يقين داريم در آينده اي نزديك راه هاي جديدي ايجاد مي شود و ما مي توانيم از طريق راه آهن، افغانستان را به دنياي خارج وصل كنيم.

س: دولت افغانستان براي بازسازي و اجراي پروژه هاي مورد نظر چه منابعي در اختيار دارد و آيا دولت افغانستان در بخش منابع داخلي برنامه اي براي جايگزيني درآمدهاي حاصل از كشت خشخاش و محدود كردن توليد آن دارد؟

- كشت خشخاش در افغانستان به دو دليل بوده است: اولا" قبل از ظهور طالبان، قدرت در بخش هاي مختلف افغانستان متفرق بود و حكومت نمي توانست چندان نقش بازدارنده داشته باشد، ضمن اينكه سود بالاي حاصل از كشت خشخاش عامل موثري جهت روي آوردن روستائيان به اين كار بود. بعد از به قدرت رسيدن طالبان نيز، از كشت خشخاش به عنوان منبعي براي تامين هزينه هاي مربوط به كارهاي تروريستي، حمايت و پشتيباني مي شد. اما بعد از روي كارآمدن دولت موقت و انتقالي، افغانستان خود را ملزم مي داند با توليد اين محصول مبارزه جدي و بنيادين انجام دهد.

اما من معتقدم كه به جاي كشت جايگزين، بايد به دنبال شغل جايگزين بود. جنگ طولاني در افغانستان باعث شده تمامي زمينه هاي كاري نابود شود و تنها راه تامين معاش زندگي كشت خشخاش باشد.

به همين علت توصيه ما اين است كه جامعه جهاني براي راه اندازي پروژه هاي اشتغال زا تلاش كند. توانمند شدن در اداره افغانستان نيز مساله ديگري است كه مي تواند كارساز باشد، به اين معني كه ما با حمايت از دولت مركزي افغانستان به توانمند شدن ارتش و ايجاد يك پليس ملي قوي كمك كنيم. اگر افغانستان بتواند يك ارتش توانمند و پليس قوي داشته باشد، خود مي تواند با قاچاق مبارزه كند.

س: آيا در طول يك سال گذشته تغييري در اين زمينه صورت گرفته است؟

- در سال گذشته، مزارع زيادي از كشت خشخاش تخريب شد و در سال آينده نيز اين روند ادامه خواهد داشت. كميته چهار جانبه سازمان ملل، ايران، افغانستان با همكاري انگليس فعال است تا راه هاي موثر و مفيد را مطالعه كند. در مجموع اراده عمومي و دولتي اين است كه در كوتاه ترين زمان ممكن، بساط اين مساله جمع شود و ما اميدواريم كه با ايجاد زمينه هاي شغلي و عنايت جامعه جهاني، اين مساله تحقق يابد و مردم افغانستان و همسايگان از اين معضل نجات يابند.